Poznajemy drzewa i krzewy

Jawor

O drzewie

Jawor pierwotnie rósł na terenach wyżynnych, górskich i podgórskich, najczęściej na wysokości 500-1500 m n.p.m. Jest rozpowszechniony w Karpatach i Sudetach, gdzie razem z bukiem i jodłą stanowi ważny składnik lasów regla dolnego. Od dawna sadzony na terenie całego kraju i w wielu rejonach całkowicie już zadomowiony. Lubi glebę wilgotną i głęboką.

Pokrój

Jest to wysokie drzewo liściaste, o prostym, grubym pniu i szerokiej, wysoko wysklepionej koronie. Jawor jest najbardziej okazałym przedstawicielem swojego rodzaju w naszej florze. Dorasta do 35 m wysokości; najwyższy okaz znany z Polski ma 25 m. Osiąga wiek do 500 lat, jednak już w wieku 100 lat jego wzrost niemal całkowicie ustaje i dalej drzewo rośnie tylko na grubość.

Kora

Kora w młodości jest srebrzystoszara i gładka (miejscami z czarnym nalotem przypominającym sadzę), z biegiem czasu staje się brązowawa, szara lub szaroczarna i charakterystycznie, tafelkowato się łuszczy.

Liście

Liście są dość duże, zwykle pięcioklapowe, okrągławe i sztywne, z wierzchu ciemnozielone i matowe, a od spodu szarozielone, czasem czerwonawe. Brzeg blaszki ma liczne, grube, zaokrąglone ząbki, zaś ogonki liściowe są długie, rynienkowate. Od liści klonu pospolitego (zwyczajnego) liście jaworu różnią się m.in. grubszą blaszką liściową oraz zaokrąglonym wycięciem klap i zwykle owłosionymi nerwami na spodniej stronie.

Kwiaty

Zielonkawożółte kwiaty zebrane są w wydłużone, wielokwiatowe wiechy, zwisające na szczytach tegorocznych przyrostów.  Pojawiają się w maju,  po wykształceniu liści (różnica w stosunku do klonu pospolitego, kwitnącego przed listnieniem). Kwiaty są owadopylne; oferują zapylaczom dużo nektaru.

Owoce

Zwisające w pęczkach podwójne skrzydlaki, z wypukłymi, prawie kulistymi orzeszkami (różnica w stosunku do klonu pospolitego, mającego spłaszczone orzeszki). Skrzydlaki jaworu są koloru zielonego, czasem czerwonawo nabiegłe i mają skrzydełka ustawione pod kątem prostym (u klonu pospolitego – pod kątem rozwartym). Rozpadają się po dojrzeniu – we wrześniu i październiku.

Pędy

Pąki wierzchołkowe są spiczasto jajowate znacznie większe od pąków bocznych. Łuski pąków są żółtozielone lub zielone, brzegi łusek brązowe lub brązowo czarne, biało orzęsione, czasami odrobinę postrzępione na wierzchołkach.

Ciekawostki

Obfite owocowanie jaworu przypada co dwa lata. Zdolność kiełkowania nasion jest wysoka – ok. 85%. Kora jaworu, spękana i złuszczająca się płatami, upodabnia go do platanów, stąd łacińskie określenie gatunku: pseudoplatanus („nibyplatan”). 
Kwiaty jaworu silnie pachną, jednak ten upojny zapach można najłatwiej poczuć dopiero późnym wieczorem. Ma on przywabiać zapylaczy, którymi (oprócz pszczół) mogą być również owady aktywne o zmierzchu – ćmy. Prasłowianie ostrożnie obchodzili się z jaworem, wierząc, że obłamanie jego gałązki może przynieść nieszczęście. Grecy i Persowie wierzyli, że jego cień uzdrawia, a Rzymianie uważali go za drzewo boskie.
Jawor występuje w pasie od Pirenejów po Kaukaz, gdzie na wysokości ok. 2000 m n.p.m. istnieją jego najwyżej położone stanowiska.
Drewno jaworu posłużyło do budowy słynnego konia trojańskiego.
Jawor jest jednym z niewielu drzew podatnych na ataki szrotówka kasztanowcowiaczka, inwazyjnego gatunku motyla atakującego u nas przede wszystkim kasztanowce.

Sprawdź ile się nauczyłeś

Zachęcamy do korzystania z testów online sprawdzających zdobytą wiedzę o drzewach i krzewach.
Przygotowaliśmy tryb nauki i tryb testu (ograniczenie czasowe).
Życzymy powodzenia :)
 

Przejdź do góry strony