Poznajemy drzewa i krzewy

Dąb

O drzewie

Zazwyczaj okazałe i rozłożyste drzewa, symbole trwałości i długowieczności, co stało się źródłem powiedzenia: „silny jak dąb”. Cenione głównie ze względu na dostojny wygląd, osiągany wiek i wartościowe drewno.

Pokrój

Korona jest okrągła i rozłożysta, gdy dąb rośnie swobodnie (samotnie), a kiedy podrasta pośród innych drzew – bywa strzelista. Okazałe rozmiary i podeszły wiek, widoczne m.in. po grubym pniu – sprawiają, że wiele dębów zostało uznanych za pomniki przyrody.

Kora

W młodości szarobrązowa i gładka, z wiekiem coraz grubsza, ciemniej szara i wyraźnie, głęboko spękana.

Liście

Liść dębu szypułkowego ma wcinaną blaszkę i zaokrąglone klapy. Osadzony na bardzo krótkim ogonku liściowym, ma u nasady blaszki charakterystyczne „uszka”. Nerwy boczne dochodzą do klap i zatok (wcięć pomiędzy klapami).
Liść dębu bezszypułkowego ma kształt zbliżony do liścia dębu szypułkowego –  jest podobnie klapowany. Ma jednak długi ogonek liściowy, nie posiada „uszek” u nasady blaszki, która klinowato zbiega po ogonku. Nerwy boczne dochodzą tylko do klap.

Kwiaty

Są dość niepozorne, żółtawozielonkawe, słabo widoczne wśród młodych liści. Dęby są jednopienne; kwiaty męskie zebrane są w zwisające kotki, a żeńskie – występują pojedynczo lub po kilka na ogonkach, przekształcających się następnie w szypułki owoców. 
Kwiatostany żeńskie nie są osadzone na ogonkach, stąd są gęsto stłoczone na gałązce.

Owoce

Żołędzie przykryte „czapeczkami”, stanowiące przysmak dzików, gryzoni, a nawet niektórych ptaków (np. sójki). Po raz pierwszy dąb owocuje po kilkudziesięciu latach życia (na otwartej przestrzeni najwcześniej po 40-50, w lesie jeszcze później). Żołędzie u dębu szypułkowego osadzone są na ogonkach, zwanych szypułkami. Żołędzie dębu bezszypułkowego nie są osadzone na szypułkach. Zwykle są też krótsze niż u dębu szypułkowego.

Pędy

Charakterystyczne, ciemnobrązowe pąki dębów skupione są na szczytach gałązek, gdzie występują po kilka (jeden szczytowy i liczne pąki boczne). Mają jajowaty kształt i lekko zaostrzony czubek. Bezlistne pędy pokryte są jasnymi brodawkami.

Ciekawostki

Kuliste galasy, które czasem spotkać można na liściach dębu, to efekt działania owada –błonkówki – galasówki dębianki. W dawnych czasach były one stosowane w lecznictwie, a także do wyrobu atramentu (inkaustu).
Sproszkowana kora dębu zawiera wiele garbników i była stosowana w medycynie, m.in. jako środek przeciwbiegunkowy. Farbowano nią także włosy na rudawy kolor. 
Dąb rośnie bardzo powoli. Przez pierwsze pięć lat życia niemal nie zwiększa się jego wysokość, w tym czasie rozbudowuje silny system korzeniowy.
Dąb szypułkowy jest najdłużej żyjącym u nas drzewem liściastym: może osiągać wiek ponad 1000 lat (współcześnie nie jest znany z ziem Polski tak długowieczny, wciąż żyjący osobnik). Gatunek ten może dorastać do  ponad 30 m (najwyższy znany dąb miał około 50 m). Jego młode okazy czasami sadzi się, jako drzewa pamiątkowe, dla uczczenia jakiegoś wydarzenia (np. spotkania polityków, rocznicy ważnego zdarzenia historycznego, zjazdu lub konferencji).
Żołędzie dębów są pożywne, zawierają skrobię i stanowiły niekiedy pokarm człowieka w okresach dotkliwego głodu, na surowo są jednak niejadalne i trzeba je specjalnie przygotować.

W średniowieczu niekiedy przeliczano powierzchnię lasu z drzewostanem dębowym, na liczbę świń, jakie może właściciel tego lasu hodować, bowiem zwierzęta te karmiono żołędziami, wypędzając je pod drzewa, a także zbierając im żołędzie na zimę.
Dąbrowy to lasy tworzone niemal wyłącznie przez zwarte drzewostany dębowe. Dziś już w wielu częściach Europy (a także w Polsce) są bardzo rzadkie.
 

Sprawdź ile się nauczyłeś

Zachęcamy do korzystania z testów online sprawdzających zdobytą wiedzę o drzewach i krzewach.
Przygotowaliśmy tryb nauki i tryb testu (ograniczenie czasowe).
Życzymy powodzenia :)
 

Przejdź do góry strony